महिनावारी बिदा : यी देशमा छ महिलामैत्री कानुन

काठमाडौं, मंसिर २९ : लुम्बिनी प्रदेशसभाले प्रदेश निजामती ऐनमा महिला कर्मचारीका लागि ‘महिनावारी’ बिदा दिने निर्णय पारित गरेसँगै सामाजिक सञ्जालमा पक्ष र विपक्षमा बहस भइरहेको छ।

सुरुमा सामाजिक सञ्जालमा जानकारीका रुपमा राखेका धेरै महिलाहरुले बिदाको पक्षमा वकालत गरिरहेका छन्। एकथरिले ‘महिनावारी’ बिदा प्रदेश सरकारको महिलालाई कमजोर बनाउने प्रयास भएको भन्दै आलोचना गरिरहेका छन्। अर्काथरिले महिलाको नियमित रुपमा हुने महिनावारीको बिषयलाई प्रदेश सरकारले बुझेको भन्दै प्रशंसा गरिरहेका छन्।

धेरै महिलाहरूलाई महिनावारी पीडादायी हुन्छ भन्ने बुझेर नै यही समयमा आराम गर्नका लागि विश्वका केही देशहरुले महिनावारी बिदा दिने कानून ल्याएका छन्। यस्तो छ विश्वव्यापी स्थितिको एक सारांश :

स्पेन : युरोपमा पहिलो

वामपन्थी सरकार रहेको स्पेनले मस्यौदा नै तयार पारेको छ। जसमा महिलालाई महिनावारी बिदा दिने उल्लेख गरिएको छ। तर, चिकित्सकको सिफारिस भने अनिवार्य गरिएको छ। त्यहाँ महिनावारी बिदाका लागि कुनै समयसीमा भने तोकिएको छैन। ‘अब दुखाइको साथ काम गर्न जानु पर्दैन, काममा पुग्नुअघि चक्कीहरू लिनु हुँदैन र हामीलाई काम गर्न नसक्ने पीडामा छौं भन्ने तथ्य लुकाउनु पर्दैन।’, स्पेनका समानता मन्त्री इरेन मोन्टेरोले भने। 

स्पेनको उक्त विधेयकको युनियनहरुले भने आलोचना गरेकाम छन्। महिलाहरुको महिनावारी बिदाले रोजगारदाताहरूलाई काममा पुरुषहरूलाई प्राथमिकता दिन प्रेरित गर्ने युनियनको दावी रहेको छ। 

इन्डोनेसिया : प्रतिचक्र दुई दिन

इन्डोनेसियाले सन् २००३ मा एक कानुन पारित गर्यो जसमा महिलाहरूलाई प्रति महिना दुई दिन महिनावारी बिदामा बस्ने अधिकार बनाएको थियो। तर, यो व्यवस्था व्यवहारमा स्वेच्छाचारी  रहेको पाइएको छ। धेरै रोजगारदाताहरूले महिनामा एक दिन मात्र अनुमति दिन्छन्। अन्यले कुनै पनि महिनावारीमा बिदा दिँदैनन्, अर्थात् त्यहाँ महिनावारी विदासम्बन्धी कानूनलाई बेवास्ता गरिएको छ।

जापान : १९४७ मै कानुनी

जापानमा १९४७  भन्दा पहिले नै महिनावारी विदा दिने कानून बनेको छ। उक्त कानून अनुसार महिलाहरूलाई महिनावारीको बिदाको लागि अनुरोध गरेमा उनीहरूलाई आवश्यक भएसम्मका लागि दिन सहमत हुनुपर्ने छ।  यसले उनीहरूलाई मासिक धर्म बिदाको समयमा भुक्तान गर्न आवश्यक छैन। २०२० मा श्रम मन्त्रालयले गरेको सर्वेक्षण अनुसार ३० प्रतिशत जापानी कम्पनीहरूले पूर्ण वा आंशिक तलब प्रस्ताव गर्ने भएकाले थोरै मात्र महिला बिदामा बस्ने गरेका छन्। 

दक्षिण कोरिया : महिनामा एक दिन

दक्षिण कोरियामा महिलाहरू महनिावारी बिदाका लागि महिनामा एक दिन विदा पाउँछन्। त्यहाँ महिलालाई महिनावारी विदा नदिने कम्पनीहरुल ३ हजार ८४४ अमेरीकी डलरसम्म जरिवाना तिर्छन्। 

ताइवान : प्रतिवर्ष तीन दिन

ताइवानमा रोजगारीमा लैङ्गिक समानताको ऐनले महिलाहरूलाई प्रति वर्ष तीन दिनको महिनावारी बिदा दिन्छ। जुन वैधानिक रूपमा ३० दिनको नियमित बिरामी बिदाबाट कटौती हुँदैन। 

महिलाहरूले कुनै पनि महिनामा एक दिन मात्र लिन सक्छन्। बिरामी बिदा जस्तै महिनावारी बिदामा कामदारहरूले तलबको ५० प्रतिशत मात्र पाउने गरेका छन्। 

जाम्बिया : ’मदर्स डे’

जाम्बियाले २०१५ मा महिलाहरुले मासिक श्रावको समयमा महिनामा एकदिन विदा बस्न पाइने कानून बनाएको छ। महिनावारीको समयमा महिलाहरुले त्यहाँ कुनै सूचना नै नगरी विदामा बस्न पाउने अधिकार रहेको छ। 
ट्रेड युनियनबाट प्रोत्साहन पाएपछि महिलाहरूले आफ्नो अधिकारको प्रयोग गर्न थालेको बताइएको छ।  

कम्पनी पर्खिदैनन् कानुनी बाध्यता 

कतिपय विदेशी कम्पनी तथा संस्थाले महिलालाई महिनावारीको बिदा दिन कानुनी बाध्यता पर्खिरहेका छैनन्। तिनीहरूमा अष्ट्रेलियाको पेन्सन कोष फ्यूचर सुपर, भारतीय खाना वितरण स्टार्टअप जोमाटो र फ्रान्सेली फर्निचर फर्म लुइस समावेश छन्। जसले क्रमशः ६, १० र १२ अतिरिक्त दिनको पारिश्रमिक दिने गरेका छन्।